Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny | Spotkanie z autorami

15.02 | CSW 1 | Jaskółcza 1 | Dolne Miasto | 12:00-14:00

Wydarzenie otwarte, bez konieczności zapisów
Kategoria wiekowa: 16 +
Prowadzący: Tomasz Ferenc, Anna Gruver

W ramach finisażu wystawy „Pomiędzy (nie)wyobrażalnym a rzeczywistym” Hanny Shumskiej, w CSW Łaźnia odbędzie się spotkanie z Tomaszem Ferencem i Anną Gruver – osobami autorskimi książki pod tytułem „Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny”. Wydarzenie rozpocznie cykl spotkań autorskich dedykowanych książkom, które opisują trudną, współczesną rzeczywistość.

„Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny” opiera się na materiale badawczym uzyskanym w czasie pięciu wyjazdów do Ukrainy. Pierwszy z nich odbył się latem 2022 roku, kilka miesięcy po rosyjskim ataku, a ostatni w lutym 2025. W tym czasie autor przeprowadzał wywiady z artystami oraz wizytował instytucje kultury w Lwowie, Kijowie i Odessie. Książka łączy perspektywę biograficzną, realizowaną w nurcie zaproponowanym przez Fritza Schütze oraz analizę instytucjonalną. Wykorzystano w niej, jako ramę teoretyczną, koncepcję Światów Życia i Światów Śmierci Valerie Malhotry Benzt i Jamesa Marlatta oraz teorię hiperobiektów Timothy Mortona.

Na materiał empiryczny składa się 34 wywiadów, z których kilka powtórzono w rocznym lub w dwuletnim odstępie czasu. W książce podjęto próbę rekonstrukcji kolejnych etapów doświadczania wojny, począwszy od okresu poprzedzającego jej pełnoskalowy wymiar, poprzez pierwsze reakcje i podejmowane działania, opisano fenomen masowego zaangażowania w wolontariat, procesy adaptacji do nowej rzeczywistości wojennej. Książka ukazuje funkcjonowanie instytucji kultury w czasie trwania konfliktu oraz rekonstruuje strategie działań artystycznych podejmowanych przez twórców. Zwrócono w niej uwagę, na zmiany zachodzące z każdym kolejnym rokiem wojny, na destrukcyjny wpływ przedłużającej się sytuacji kryzysowej, na poczucie wyczerpanie z jednej strony, z drugiej na ogromną odporność i wytrwałość ukraińskich elit.

Tomasz Ferenc - profesor UŁ, kierownik Katedry Socjologii Sztuki w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego. Badawczo interesuje się antropologią i socjologią wizualną, studiami nad procesami migracyjnymi oraz biograficznie zorientowaną socjologią sztuki. Autor, współautor i redaktor wielu książek, w tym: „Artysta jako Obcy. Socjologiczne studium polskich artystów na emigracji” (2012), współredaktor tomu „Pomniki wojenne. Formy, miejsca, pamięć” (2015), redaktor tomu „Fotografia i szaleństwo” (2017), współautor książek „Borderlands. Tensions on the External Borders of the European Union” (2019, z Markiem Domańskim), “Zapisy pamięci. Historie Zofii Rydet” (2020, z Karolem Jóźwiakiem i Andrzejem Różycki), „Moralności a doznanie. Uwagi o estetycznym i pozaestetycznym doświadczaniu sztuki” (2023, z Kamilą Biały i Dagną Kidoń). Redaktor graficzny czasopisma „Władza Sądzenia”, przewodniczący rady naukowej serii „Socjologia grup artystycznych”, wydawanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego od 2023 roku.

Anna Gruver – ukraińska pisarka, poetka, eseistka i tłumaczka, członkini Ukraińskiego PENClubu. Jest autorką tomu poezji „За вашим запитом нічого не знайдено” („Nic nie znaleziono na Twoje żądanie”), 2019, powieści „Її порожні місця” („Jej puste miejsca”), 2022, i „Нерухомість” („Nieruchomość”), 2025 (najlepsze książki roku według PEN, „The best Ukrainian Prose: Chytomo Picks 2025”, krótka lista Ukrinform, długa lista BBC). Jej wiersze zostały tłumaczone na angielski, francuski, niemiecki, polski, czeski, hebrajski i in. Z języka angielskiego przetłumaczyła zbiór opowiadań Katie Ferris /boysgirls/ 2021. Jest współautorką (razem z Wasylem Machno) przetłumaczonych wierszy Bohdana Zadury „Прості істини” („Proste prawdy”), 2024. Tłumaczy z polskiego na ukraiński i vice versa współczesną poezję. Redaktorka książki poświęconej pamięci Ihora Kozłowskiego „Вільний у полоні” („Wolny w więzieniu”), 2025. Laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO 2025 za tom dokumentalnych wierszy „Po prostu chcę podzielić się chwilą”.

Na początku wojny na pełną skałę Gruver udzielała się jako wolontariuszka w schronisku dla uchodźców w Dnieprze i w sierocińcu, który został ewakuowany z Kijowa do Lwowa. W 2023 roku pracowała jako koordynatorka ukraińskiego projektu w Muzeum Żydowskim w Krakowie. Mieszka w Kijowie i Łodzi.

---

„Pomiędzy (nie)wyobrażalnym a rzeczywistym” jest pracą doktorską Hanny Shumskiej, zrealizowaną na ASP w Gdańsku, pod opieką prof. ASP dr hab. Przemysława Łopacińskiego oraz prof. ASP dr hab. Łukasza Guzka.  

Współfinansowano ze środków Wydziału Malarstwa i ASP w Gdańsku, stypendium Ewy Kuryluk, projektu Rising. Learning from the Past Today for Tomorrow zrealizowanego przez Fundację Kultury Wizualnej Chmura, dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość (Stiftung Erinnerung, Verantwortung und Zukunft | EVZ Foundation) w ramach programu „Historia lokalna”.